Εισαγωγή
Ο αντίκτυπος της παγκοσμιοποίησης στην Ευρωπαϊκή κοινωνία, η επικείμενη εξάπλωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η γήρανση του πληθυσμού της έχουν διαμορφώσει μια ανάγκη επανεκτίμησης της κοινωνικής πολιτικής σε όλα τα επίπεδα. Τα κράτη-μελή διαμορφώνουν ιδιάζουσες πολιτικές στην προσπάθεια να αντεπεξέλθουν σε θέματα όπως την μετανάστευση, τη βιωσιμότητα της κοινωνικής ασφάλισης και τα υψηλά ποσοστά ανεργίας παράλληλα με την εξάπλωση της Ένωσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδοτεί έρευνα και καινοτόμες πολιτικές για την λύση αυτών των προβλημάτων μέσα σε ένα πλαίσιο προώθησης του κοινωνικού διαλόγου.
Επισκόπηση
Το μοντέρνο περιβάλλον εργασίας συνεχώς μεταλλάσσεται. Για να εφοδιαστούν οι εργαζόμενοι με την κατάρτιση και την ελαστικότητα που χρειάζονται στον μοντέρνο χώρο εργασίας πρέπει να εμφυσήσουν καινοτόμες πρακτικές και νέους τρόπους εκπαίδευσης. Ο κοινωνικός διάλογος και η έρευνα που πραγματοποιείται στοχεύουν στην ενίσχυση των επαγγελματικών προσόντων των εργαζομένων.
Οι εταιρίες πρέπει επίσης να προσαρμοστούν στα πλαίσια του παγκόσμιου ανταγωνισμού. Πρέπει να δημιουργήσουν και να χρησιμοποιήσουν τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα που συνάπτονται με την μετακίνηση προς μια οικονομία βασισμένη στη γνώση και στην πληροφορία, να προωθήσουνε αειφόρο βιομηχανική ανάπτυξη ευαισθητοποιώντας την προσφορά προς τη ζήτηση και να επαναπροσεγγίσουνε τις οικογενειακές ανάγκες με την εργασία. Η καινοτομία στην οργάνωση εργασίας στοχεύει στην επίτευξη των παραπάνω με την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών προς την αποτελεσματική ανάπτυξη και τοποθέτηση της γνώσης και των προσόντων του ανθρώπινου δυναμικού.
Επίμαχα Θέματα
Η προώθηση μιας κοινωνικά και οικονομικά βιώσιμης κοινωνίας με υψηλά επίπεδα απασχόλησης και ισότητας μεταξύ των φύλων έχει γίνει θεσμική τοποθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό επανατυπώθηκε στη Λισσαβόνα από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που υιοθέτησε το νέο στρατηγικό στόχο: Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να γίνει η πιο ανταγωνιστική, δυναμική και βασισμένη στη γνώση οικονομία του κόσμου, με βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη, με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας και με κοινωνική συνοχή ύψιστου βαθμού.
Η στρατηγική της Λισσαβόνας εστιάζεται στην καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, στην δημιουργία μιας κοινωνίας συνοχής, και τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων κοινωνικής προστασίας με στόχο τη διασφάλιση βιώσιμων τρόπων συνταξιοδότησης. Η προσπάθεια να συμπεριληφθούν περιθωριοποιημένα τμήματα του πληθυσμού στον κοινωνικό ιστό και στην αγορά εργασίας συμπεριλαμβάνονται στην έννοια της «κοινωνικής ενσωμάτωσης».
Οι επιδιώξεις της Ένωσης προς την κοινωνική πολιτική και την αγορά εργασίας περιγράφονται στο Άρθρο 136 της Συνθήκης του Άμστερνταμ που διακηρύττει πως ο στόχος είναι η προώθηση της απασχόλησης, την βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας, κατάλληλη κοινωνική προστασία, διάλογο για τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, την κατάρτιση ανθρώπινων πόρων ώστε να πραγματοποιηθεί απασχόληση υψηλού βαθμού και η καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού. Αυτά τα πεδία δράσεως πρέπει να αναπροσαρμόζονται συνεχώς μέσω κοινωνικού διαλόγου ειδικά τώρα με την επικείμενη εισαγωγή ενός αριθμού νέων κρατών στην Ένωση. Κάθε μια χώρα φέρει τις κοινωνικές ανομοιότητες που τη χαρακτηρίζει όπως επίσης και το επίπεδο ικανότητας επίτευξης της «κοινωνικής ενσωμάτωσης».
Το μέλλον
Τα κράτη μέλη ήδη εφαρμόζουν τα Εθνικά Σχέδια Δράσης για την Κοινωνική Ενσωμάτωση. Τα νέα μέλη, με την είσοδό τους στην Ένωση, θα πρέπει να εφαρμόσουν παρόμοια σχέδια δράσης ως προς την στρατηγική απασχόλησης και κοινωνική ενσωμάτωση. Επίσης μέτρα για την προώθηση της δια βίου μάθησης, της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και της μεταρρύθμισης της οργάνωσης εργασίας μπαίνουν στο προσκήνιο και δημιουργούν το περιβάλλον στο οποίο η στρατηγική απασχόλησης μορφοποιείται.
Η στρατηγική απασχόλησης βασίζεται σε τέσσερα βασικά στοιχεία:
- Αύξηση της ικανότητας ενσωμάτωσης στην αγορά εργασίας
- Δημιουργία επιχειρησιακής κουλτούρας στην αγορά εργασίας
- Προώθηση της προσαρμοστικότητας των επιχειρήσεων και των εργαζομένων
- Ενδυνάμωση της πολιτικής ισότητας.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Λισσαβόνα το Μάρτιο 2000 αποφάσισε ότι στο μέλλον θα πρέπει να υπάρξει μεγαλύτερος συντονισμός των μέτρων προώθησης της ανάπτυξης και απασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Έτσι αποφασίστηκε ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο πρόκειται να οργανώσει συνόδους στις οποίες τα κύρια θέματα θα είναι η ανάπτυξη και η απασχόληση. Ταυτόχρονα, το Συμβούλιο έθεσε τις επιδιώξεις και τα πλαίσια για να επιτευχθούν οι στόχοι της πλήρους απασχόλησης και της ενίσχυση της κοινωνικής πρόνοιας ("διαδικασία της Λισσαβόνας"), συμπεριλαμβάνοντας και το στόχο να αυξηθεί σημαντικά το ποσοστό οικονομικής δραστηριότητας των ανδρών και γυναικών στην ΕΕ πριν από το 2010 (κατά μέσο όρο 70 τοις εκατό).
Το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο πρόκειται να εκσυγχρονιστεί. Το Ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο και τα συστήματα κοινωνικής προστασίας αναπτυχθήκανε για να υποστηριχθεί η μετάβαση σε μια οικονομία βασισμένη στη γνώση, με ενσωμάτωση στον κοινωνικό ιστό των αδύναμων ομάδων, όπως τα άτομα με ειδικές ανάγκες, και με ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών. Μία σημαντική πρόκληση είναι η εδραίωση του Ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου και στις κοινωνίες των υποψηφίων προς ένταξη χωρών παράλληλα με αυτές των κρατών-μελών με στόχο μιας ενσωματωμένης και βασισμένης στη γνώση κοινωνίας για όλους.